Sultan Reşad Türbesi

Sultan Reşad Türbesi

Eyüp gezisi vardı dün yine. Gezi bitimine doğru, bu defa, önünden geçeyim diye dönüş yolunu değiştirdim. Sultan Reşad Türbesi şimdiye kadar gördüğüm en zarif Osmanlı türbelerinden. Sultan V. Mehmet Reşad’ın sağlığında Mimar Kemalettin’e yaptırdığı bu türbe aynı zamanda en son Osmanlı Padişah türbesi olarak biliniyor. Mimar Kemalettin Bey, 20. yüzyılın “birinci ulusal mimari” akımı öncülerinden ve mimarlık tarihimizde önemli izler bırakmış mimarlarımızdan.

Mermer basamaklardan çıkılan türbe kapısının iki yanı mermer sütunlarla süslenmiş. Kapının her iki yanında yarım kubbeli, ayrı kapıları olan cüzhaneler* mevcut. Pembe-beyaz mermerle işlenmiş kemerin içinde müsennâ (karşılıklı) olarak Sâd sûresinin 50. ayeti okunuyor: “Cennâti adnin mufettehaten lehümül ebvâb“**.

İç mekandaki üç adet ahşap sandukanın ortada olanı Sultan Reşad’a ait. Sultan Mehmet Reşat’ın sandukası pirinç dökümden bir şebeke ile çevrelenmiş. Sultan Mehmet Reşat’ın sandukasının yanında ilk eşi Kamures*** Hanım (Kadınefendi) ile Sultan Mehmet Reşad’ın Kamures Hanım’dan olan ortanca oğlu Mehmed Necmeddin Efendi gömülüdür.

Reşadiye Numune Mektebi

Reşadiye Numune Mektebi
Reşadiye Numune Mektebi

Türbenin kapısından sol tarafa baktığınızda Reşadiye Numune Mektebi’ni görürsünüz. Mehmed Reşad, ebedî uykusunda su ve çocuk seslerini duyma arzusuyla, mektebin inşaatı ile kendi türbesinin inşaatını aynı zamanda başlatmıştır. Yine Mimar Kemaleddin Bey tarafından inşa edilen mektep, 1912 yılında öğrenime başlamıştır. Okulun açılmasının ardından, Padişah tarafından öğrenciler için, her sene yazlık ve kışlık olmak üzere, haki renkli üniformalar yaptırılmıştır. Ayrıca bu üniformalara fes, ve pelerin ile birlikte çift de ayakkabı ilave edilmiştir. Türkiye’deki ilk izci teşkilatının bu okulda kurulduğunu da belirtmeden geçmeyelim.

Sultan Reşad Kimdir?

Sultan Mehmed Reşad
Sultan Mehmed Reşad

2 Kasım 1844’te Çırağan Sarayı’nda dünyaya gelen V. Mehmed Reşad’ın babası Sultan Abdülmecid, annesi Gülcemal Kadınefendi’dir (Bakınız: Gülcemal Vapuru). Annesi Gülcemal Hanım 5 çocuk doğurmuş (Fatma Sultan, Hatice Sultan, Refia Sultan, Şehzade Mehmet Reşat ve Rukiye Sultan). Mehmed Reşad 7 yaşına geldiğinde, Gülcemal Kadınefendi, verem hastalığına yakalanarak hayatını kaybetmiş. (Mezarı, Yeni Cami’nin arkasında bulunan Hatice Turhan Valide Sultan Türbesi’nde.) Babası Abdülmecid’in ve amcası Abdülaziz’in saltanat döneminlerinde huzurlu bir hayat yaşamış.

Kardeşi Abdülhamid’in tahta çıkmasıyla (1876) birlikte yaşadığı bu serbest ve rahat günler sona erer. Ağabeyinin saltanatı boyunca Dolmabahçe Sarayı’nın Veliahtlık Dairesi’nde, devamlı kontrol altında tutulur ve hep kapalı bir hayat yaşar. Seyrek olarak Balmumcu Çiftliği’ne gitmesine izin verilmekle birlikte, başkalarıyla görüşmesi ve İstanbul’da gezinmesi yasaklanır.

Şehzade Mehmet Reşad, ağabeyi Sultan II. Abdülhamid, İttihatçılar tarafından tahttan indirilince 65 yaşında tahta çıkar. Sultan Reşad’ın, yabancı dillere ve okumaya meraklı olduğu, uzun şehzadelik devrinin çoğunu okumakla geçirdiği, Farsça, Arapça ve Fransızcayı mükemmel şekilde öğrendiği biliniyor.

Gözlerinin mavi olması nedeniyle, kendine nazar değeceğinden korkan ağabeyi II. Abdülhamid’in onunla karşı karşıya görüşmekten hep kaçınmış olması da oldukça ilginç.

Sultan Reşad’ın iktidara gelişiyle birlikte aynı yıl bastırdığı Reşad altınının varlığını koruyarak, günümüzde hâlâ ismini yaşattığını da belirtmeden geçmeyelim. Aşağıdaki resimde görüldüğü gibi, üzerinde çapraz meşaleler ve defne yaprakları bulunan Reşad altınının ortasında padişahın tuğrası basılıdır.

Reşat Altını
Reşad Altını

Sultan Reşad’ın saltanatı döneminde II. Meşrutiyet ilan edilmiştir. 1912’de Balkan Savaşı ve ardından 1914 yılında I. Dünya Savaşı başlamıştır. Sultan Reşad, savaş sırasında 74 yaşında kalp yetmezliğinden vefat etmiş ve Eyüp’teki türbesine defnedilmiştir.

Sultan Reşad Türbesi Kubbe
Sultan Reşad Türbesi Kubbe
Sultan Reşad Türbesi İç Mekan
Sultan Reşad Türbesi İç Mekan

Sultan Reşad Türbesi‘nin giriş kapısı Haliç tarafına bakıyor. Zamanında Haliç kıyısında olduğundan, sandalların yanaşabilmesi için önünde babalarla desteklenmiş bir de rıhtımı bulunuyormuş. 1986’da önünden kazıklı bir yol geçirilince, türbenin bu bölümleri toprak altında kalmış. Bahçesine girilen demir kapı zincirle bağlanarak kapatılmış. Sultan V. Reşad’ın türbesi maalesef ziyarete açık değil. Eğer yolunuz Eyüp’e düşerse, kapının önünden de olsa durup bir seyretmeye değer.

Sultan Reşad Türbesi Nerede?

Açıklamalar:

 * Cüz: Kur'an'ın eşit uzunlukta bölümlere ayrılmış parçalarından her biri.
 ** Kapıları yalnızca kendilerine açılmış Adn cennetleri vardır.
 *** Kamures: Zevk, arzu veren.