15 Mart 2017 Çarşamba

Kumkuma

Bizans kara surları

Üç Hürel grubundan tanıdığımız Haldun Hürel'in "İstanbul'u Geziyorum Gözlerim Açık!" isimli bir kitabı var. Tavsiye ederim; yaklaşık dokuz yüz sayfa ve İstanbulseverler için gerçekten çok önemli bir kaynak. Önemli bilgilerin ard arda dizildiği, reçete gibi hazırlamış, rehber kitaplara benzemiyor. Anlatım hoş ve akıcı; kolay okunuyor. 


"Kumkuma" sözcüğüne, kitabın "İstanbul'un Surları ve Kapıları" bölümünü okurken rast geldim. Sözlüklerde "küçük testi, çömlek", "boyutları, benzerlerininkinden daha ufak olan, büyük karşıtı" anlamlarının yanı sıra "kötü, olumsuz bir özelliği kendinde fazlasıyla toplayan kimse..." olarak açıklanmış. Sanırım, biz daha çok bu son anlamıyla kullanıyoruz kumkumayı.

Etimoloji sözcülüğü ise "kumkuma"nın, Arapça "kumkum/kumkuma" ve Latince "cucuma" eş kökenli sözcüğünden geldiğini açıklamış.

Bir üçüncü anlamına ise şehir surlarında ve kalelerde rastlanıyor. Şehir surlarının, Yedikule'den başlayarak hafif bir eğimle kuzeye doğru tırmanan ve Edirnekapı'daki en yüksek noktaya ulaşmasının ardından hemen hemen yine aynı eğimle Haliç'e kavuşan yaklaşık 6 kilometre uzunluğundaki bu bölümü kara surları diye anılıyor.

Resimde görülen iç ve dış duvarlar, atış menzili hesaplanarak 55'er metre arayla dizilen 96 kuleyle (burç) takviye edilmiş. Bütün bunların önüne, 10 metre derinliğinde, 20 metre genişliğinde, tehlike belirdiğinde suyla doldurulabilen bir hendek (taphros) eklenmiş.

Gerek Bizans kara surlarında gerekse Anadolu'daki diğer kale yapılarında, duvarların ya da burçların iç taraflarında, içlerinde iki-üç askerin durabileceği kemerli nişler oluşturulmuş. Bizans'ın fethinin ardından bu nişler -sanırım küçük olmaları sebebiyle- Türkler tarafından "kumkuma" olarak adlandırılmış.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder